"

donderdag 15 augustus 2013

Wat voor onderwijs willen wij voor onze kinderen?

Iedereen kent wel de verschillende onderwijsconcepten (Jenaplan, Montessori, Dalton, Freinet, Vrije School, Iederwijs) van de afgelopen decennia die een nieuwe kijk op de ontwikkeling van kinderen hebben gegeven. Inmiddels bevindt het onderwijs zich in een stroomversnelling en een kantelfase. Nieuwe initiatieven schieten als paddestoelen uit de grond. Elk idee heeft voorstanders en tegenstanders, positieve en negatieve elementen. Maar waar doe je goed aan? Oordeel zelf.
Een kleine greep uit de onderwijsvernieuwende beweging in Nederland:


De Nederlandse School (DNS)
De Nederlandse School leidt een nieuwe generatie docenten op die meer vrijheid, leiderschap en verantwoordelijkheid kennen om hun eigen onderwijs vorm te geven. Een inspirerend docentschap dat past in de 21e eeuw, die voorbij gaan aan grenzen van de bestaande disciplines en methoden. Momenteel is de school in een pilotfase waarin ze hun curriculum testen en verder vorm geven. In 2014 willen ze met een enthousiast team van start gaan die onderzoeken, ontwerpen, ondernemen en onderwijzen. Een ambitieus plan voor een nieuwe lerarenopleiding.
Onderzoek de wereld, wees de inspiratie, maak het verschil!
http://www.denederlandseschool.com/

Rotterdam Vakmanstad/Skillcity (RVS)
Rotterdam Vakmanstad heeft een 10-jarige strategie ontwikkeld om in Rotterdam weer een ambitieus en duurzaam vakmanschap op de kaart te zetten. Ze werken op verschillende schalen, te beginnen bij het basisonderwijs. Daarnaast hebben ze ook interactievelden op buurt-, markt-, en stadniveau. Deze netwerken zijn allemaal met elkaar verbonden.
Op de openbare basisschool de Bloemhof heeft RVS het project Fysieke integriteit in 2008 gestart en in 2011 uitontwikkeld. Het project richt zich op 3 ECOskills: fysiek, metaal en sociaal. Er is een ecolijn, een judolijn, een kooklijn en een filosofielijn uitgezet binnen een leerplan van 6 uur waarin de leerlingen verplichte lessen volgen. Ongemerkt krijgt de school zo een rol als ‘community-school’: er wordt gewerkt met de wereld rondom de school aan de optimale ontwikkeling van de kinderen, maar ondertussen ook aan de ontwikkeling van de ouders. Steeds meer moeders worden bij de school betrokken, als vrijwilliger voor de overblijf en de keuken, maar daarna ook steeds meer op organisatorisch gebied.
www.vakmanstad.nl

De iPadschool (O4NT)
De eerste iPadscholen, ook wel bekend als de Steve Jobs scholen, starten in het schooljaar 2013-2014. Inmiddels zijn er al 11 scholen opgericht door het hele land. Dit initiatief van Maurice de Hond heeft tot doel om kinderen vaardigheden te laten ontwikkelen die ze in hun latere leven nodig hebben. Om te kunnen functioneren in de wereld van morgen, worden de (digitale) mogelijkheden van vandaag ten volle ingezet. De school bestaat uit een fysiek component (het gebouw) en een virtueel component. De school is het hele jaar open van 07.30 tot 18.30 en 50 weken per jaar. Het virtuele gedeelte is altijd open en overal bereikbaar. Leren is dus niet langer meer synoniem met het aanwezig in een gebouw. Leren is synoniem met een lerende houding en kan overal en altijd. De leerkracht heeft een coachende rol. De leerling volgt een gepersonaliseerde leerweg uitgaande van eigen interesses en mogelijkheden.
http://o4nt.nl/

De democratische school
Binnen dit concept, dat grotendeels ideeën bevat van de Britse filosoof John Locke (1632-1704), vindt leren plaats via intrinsieke motivatie. Motivatie die ontstaat vanuit een behoefte tot zelfontplooiing en de interesses van de leerling. Hierdoor zou de leerling meer plezier hebben in het leren en zal dit beter gaan. Geheel in sociocratische traditie worden kinderen en volwassenen gelijkwaardig gezien en worden beslissingen op democratische wijze genomen. De leerlingen hebben zelf veel invloed op het onderwijs dat ze volgen en de wijze waarop ze het volgen. Niet alleen bepaalt de leerling wat hij/zij gaat leren, ook is hij/zij betrokken bij het opstellen van regels en afspraken. De meeste democratische scholen hebben geen verplicht lesrooster, vaste lokalen of activiteiten.
Met hun didactische methode zetten democratische scholen in op het ontwikkelen van zogeheten ‘21st century skills’. Denk hierbij aan vaardigheden als verantwoordelijkheid, socialiteit, flexibiliteit en creativiteit. Eigenschappen die zij van belang achten voor  actieve burgers van een moderne democratische samenleving.
De scholen bieden onderwijs aan voor kinderen en jongeren in de leeftijd van 4-18 jaar en zijn een alternatief voor het reguliere basis-middelbare schooltraject. Leerlingen ontvangen bij afstuderen een getuigschrift. Deelname aan het staatsexamen is niet verplicht. Dit bepaalt de leerling zelf. Volgens de onderwijsinspectie heeft zo’n document daarom geen enkele officiële waarde. Voor het volgen van een vervolgopleiding is dan vaak het maken van een toelatingstoets noodzakelijk. De opgedane ‘21st century skills’ zijn dus geen garantie om toegelaten te worden tot een vervolgopleiding en de vraag is hoeveel waarde een dergelijk getuigschrift heeft op een CV van een werkzoekende.
http://www.democratischescholen.nl/

De weekendschool (IMC)
IMC Weekendschool is in 1998 door psycholoog Heleen Terwijn - in samenwerking met handelshuis IMC - opgericht. De school dient als aanvullend onderwijs voor gemotiveerde jongeren van 10 tot 14 jaar uit sociaaleconomische achterstands- wijken. Op de weekendschool kunnen jongeren kennismaken met interessante vakgebieden uit de wereld van cultuur en wetenschap. Het 2,5-jarig curriculum omvat vakken als Recht, Filosofie, Geneeskunde, Journalistiek, Wiskunde, Ondernemen, Sterrenkunde en Beeldende Kunst. Gastdocenten dragen vaardigheden en kennis over, die ertoe moeten bijdragen dat de leerlingen de rest van hun leven kritischer en bewuster in de maatschappij staan.

IMC Weekendschool heeft drie centrale doelstellingen:
1. (toekomst)perspectieven van leerlingen helpen verbreden;
2. hun zelfvertrouwen helpen vergroten;
3. het versterken van hun gevoel van verbondenheid met de Nederlandse
     samenleving.
IMC Weekendschool wil haar leerlingen een breed beeld van de wereld laten zien en bovendien bijdragen aan een allround character education. De weekendschool daagt haar leerlingen uit hun grenzen te verleggen, verder te kijken, meer te durven en te doen.
http://www.imcweekendschool.nl/

Scholen die werken met de Noordwijkse Methode (DNM)
De Noordwijkse Methode is een initiatief van Frum van Egmond. Gebaseerd op recente inzichten over hersenen en leren, maatschappelijke ontwikkelingen en visie op kinderen heeft zij met een team mensen deze methode ontwikkeld, de onderwijsvisie waarmee onder andere De Noordwijkse School werkt.
Het doel van de Noordwijkse Methode is om een kind te laten schitteren met zijn eigen talenten, zodat hij van daaruit een positieve bijdrage kan leveren aan de wereld om zich heen. Drie belangrijke aspecten liggen daaraan ten grondslag:

1. Kennis:
"Ik heb een brede algemene ontwikkeling": kennis maken met de buitenwereld
2. Inzicht:
"Ik weet wie ik ben en wat ik wil": talenten en passies ontdekken en ontwikkelen
3. Vaardigheden:
"Ik kan op een positieve manier bijdragen aan de wereld om mij heen": persoonlijke en sociale vaardigheden

Er is een ochtendprogramma met de vaste basisbouwstenen: rekenen, taal, engels vanaf groep 1 en persoonlijke en sociale vaardighedenles. De kinderen volgen een ochtendprogramma in een vaste basisgroep.
’s Middags werken de kinderen in vakateliers met vakdocenten aan projecten vanuit een overkoepelend thema. Hierbij zijn de kerndoelen van de overheid het uitgangspunt. Daar bovenop krijgen leerlingen de mogelijkheid om zich te verdiepen in de vakken die zij leuk vinden of waar zij goed in zijn. Het doel hiervan is dat kinderen zich breed ontwikkelen en erachter kunnen komen wat hun talenten en interessen zijn.
http://www.noordwijksemethode.nl/

Nu nog de Habits of Mind scholen, volgens mij is Nederland er klaar voor!

zaterdag 10 augustus 2013

Hallo, is daar iemand?

Toen ik een klein meisje was vond ik de wereld om mij heen heel fascinerend. Ik dacht veel na over de bekende 'hoe-en-waarom' vragen. Het ontstaan van de wereld, het geloven in.... en leven en dood. De vraag die mij vooral bezig hield was: "als ik dood ben, hoe kan ik dan weten wat er allemaal op de wereld gebeurt?" Het was een raadsel voor me. Ik wilde niks missen. In mijn ogen (in de ogen van mijn moeder vast anders) was dit de reden dat mijn moeder met een filosofisch boek van Jostein Gaarder kwam aanzetten: "De wereld van Sophie" of "Hallo, is daar iemand?". Ik weet niet zeker meer welke het was, misschien wel allebei. Maar het was geloof ik niet zo'n succes. Misschien was het te moeilijk of was ik nog te jong maar ik waardeer de poging wel. Zeker nu ik weet wat ik weet.

In groep 7 hield ik een spreekbeurt over Darwin en de evolutietheorie. Het was volgens mij wederom een idee van mijn moeder maar ik vond het zeer interessant. Dit is denk ik een keerpunt dat de atheïst in mij naar boven heeft gebracht. Vanaf nu zou ik alleen maar dingen geloven die wetenschappelijk bewezen waren!
Op de basisschool heb ik twee jaar blokfluit gespeeld. Ik vond er niet zoveel aan maar ik heb wel noten leren lezen. In de brugklas was ik ervan overtuigd dat ik dwarsfluit wilde spelen. Mijn ouders een duur ding aangeschaft, want het was niet meer te huur. Na een jaar spelen had ik er genoeg van. Hoe had ik dat kunnen denken? Ik vond het maar suf en de leraar was verschrikkelijk. Een impulsieve actie die mij alleen had geleerd dat ik dat niet meer wilde! Daarmee was blijkbaar mijn muzikale zoektocht geëindigd want ik heb geen ander instrument meer gespeeld. Ik vraag mij af wat er zou zijn gebeurd als ik pianoles had genomen? Nu nog droom ik ervan om dat te kunnen spelen.

Mijn jeugd was zorgeloos. Ik heb alle fasen van het onderwijssysteem probleemloos doorlopen. Het leek mij leuk om met kinderen te werken dus zonder verder onderzoek heb ik mij op mijn 17e laten inschrijven op de pabo. Ik vond het vooral belangrijk om iets te kiezen wat ik leuk vond om te doen en liet geen andere drijfveren als geld of carrièremogelijkheden mijn keuze beïnvloeden. Ik had altijd het idee dat mijn vader zijn werk niet leuk vond (inmiddels weet ik beter), nou dat zou mij niet gebeuren! Tijdens deze lerarenopleiding genoot ik vooral van de stages. De lessen op school vond ik teveel gericht op: produceren, produceren en nogmaals produceren. Er zijn hele stapels aan papier en liters? inkt doorheen gegaan. Vanaf het 3e jaar ontdekte ik voor het eerst dat het traditionele onderwijs niets voor mij was. Ik wilde vernieuwing, uitdaging, dingen om over na te denken. En met die wetenschap liep ik op 21 jaar met een diploma op zak en zou ik les gaan geven op de algemeen bijzondere basisschool De Noordwijkse School. Dit was na 21 jaar, mijn eerste bewuste en doordachte keuze die ik maakte.

Nu vijf jaar later merk ik dat ik pas echt ben gaan 'leren' nadat ik van school kwam. Ik wist niet wie ik was, wat ik wilde, wat mijn talenten waren of wat mijn passie was. Ik was mij ook helemaal niet bewust van alle mogelijkheden die de wereld te bieden had. Ik vraag mij wel eens af waarom ik daar als kind, als puber niet wijzer in ben geworden. De begeleiding van volwassenen in dit vraagstuk ontbreekt misschien, maar we leefden toen in een andere wereld, met andere belangen en verschillende motieven. Als ik terugdenk aan die tijd voelt het alsof ik niks echt bewust heb meegemaakt. Ik heb mij gewoon laten meevoeren door de stroming die er was en daar is op zich niks mis mee. Met de kennis die ik nu heb, had ik misschien wel andere keuzes gemaakt. Ik heb nergens spijt van en ik denk dat het pad wat ik nu gevolgd heb mij een stevige basis biedt om mijzelf te leren kennen en de wereld te ontdekken!

Mijn levensloop en de manier waarop ik gevormd ben zoals ik nu ben heeft mij bepaalde inzichten gegeven. Deze ondersteunen de missie en visie van OOg. Ik wil leerlingen de mogelijkheid bieden om al op vroege leeftijd de wereld te ontdekken, bewuste keuzes te maken en talenten te ontwikkelen. Luisteren naar hun vraagstukken, wat houd ze bezig? Ze niet laten afschrikken door verschrikkelijke leraren of moeilijke boeken, maar aanmoedigen om hun zoektocht voort te zetten. Ik wil ze de begeleiding bieden die ik heb gemist en zien waar dat toe leidt. Misschien is het één grote illusie, maar dat leer ik dan wel weer.

zondag 4 augustus 2013

De nieuwe generatie behoort door onderwijs niet te worden opgeleid tot 'gamers' maar tot kenners van de cultuur.

Op zaterdag 29 juni verscheen er een artikel in de volkskrant van schrijfster en filosofe Joke Hermsen.  Daarin bekritiseert zij de Ipadschool van Maurice de Hond met het pleidooi: "We willen een Hannah Arendtschool in plaats van een Steve Jobsschool !"

Hannah Arendt (1906-1975) was een Joods-Duits-Amerikaanse filosofe en politiek denker. Hermsen gebruikt het gedachtengoed van Arendt als inspiratiebron om de verhouding tot nieuwe communicatietechnologie en de rol die deze binnen het onderwijs zou moeten spelen, te belichten. Daarbij stelt ze wel dat het terugdraaien van technologische ontwikkelingen onmogelijk maar ook onwenselijk zijn. Het is alleen de vraag in welke mate de nieuwe technologie een rol moet spelen. Technologie hoort in het onderwijs, daar ontkomen we niet aan. Maar zetten we het in als ondersteunend middel of als doel op zich, zoals de Ipadschool?

Hermsen voert verschillende argumenten aan waarom het implementeren van een nieuw schoolmodel, zonder wetenschappelijke onderbouwing, een nadelig effect kan hebben op de samenleving. Een selectie:

* Onder cultuur verstaan we de omgang met de minst nuttige en meest wereldlijke dingen: de werken van kunstenaars, dichters, musici en filosofen. De nieuwe generatie behoort door onderwijs niet te worden opgeleid tot 'gamers' maar tot kenners van de cultuur. "Een samenleving die geen belang hecht aan cultuur gaat naar de filistijnen", aldus Arendt.
* "Geen kritische vragen stellen, staat gelijk aan niet nadenken" meende Arendt. De passieve houding van online leren heeft gevolgen voor ons brein. In verschillende onderzoeken wordt gewaarschuwd voor nadelige effecten van de digitale technologie zoals: concentratiestoornissen, geheugenproblemen, hyperactiviteit, rusteloosheid, stressverschijnselen, onlineneurose, slapeloosheid en verslavingsgedrag.
* Het woord 'school' stamt af van het Griekse schole, dat vrije tijd betekent. Onderwijs was namelijk iets waarvoor je vrije tijd moest hebben. Plato's Academie was een beroemde school in Athene waar hij jonge burgers filosofisch onderrichtte. Aristoteles was een van zijn belangrijkste en bekendste leerlingen. Volgens Plato gelden rust en aandacht als belangrijkste voorwaarden om te denken. Pas als het brein in ontspannen toestand verkeerd en geen nieuwe input te verwerken krijgt, kan het creatief zijn en iets nieuws verzinnen. Daarom krijgen we goede ideeën pas in bed, als we eigenlijk willen slapen. Het brein krijgt de rust om na te denken. Het citaat van Cato onderstreept dit: "nooit is de mens actiever dan wanneer hij niets doet."
* Permanent online zijn is niet alleen een overbelasting van het brein, maar ook een belemmering van de ontwikkeling van cognitieve en creatieve vermogens. Het zappen, surfen en doorklikken overprikkelt het brein en maakt het overspannen, waardoor leerlingen geen nieuwe inzichten kunnen ontwikkelen. Het door de industrie geprepareerde digitale formats leiden tot steeds meer hetzelfde denken waardoor de pluraliteit (het onderling van elkaar mogen verschillen) onder druk komt te staan.
* Denken is volgens Hannah Arendt iets wat nog niet gedacht, verwoord of verbeeld is. Het onderscheidt zich van kennen en weten, die zich juist op de aanwezige feiten richt. Onderwijs zou niet alleen gericht moeten zijn op het overbrengen van feitenkennis, maar ook moeten aanzetten en inspireren tot nieuwe gedachten.
* De hele dag voor een beeldscherm zitten heeft ook gevolgen voor onze sociale vaardigheden en empathisch vermogen. 80 procent van communicatie is non-verbaal. We peilen, onderzoeken, interpreteren en beschouwen de lichaamstaal van onze gesprekspartner. Als we uitsluitend via beeldschermen communiceren, verleren we niet alleen deze sociale vaardigheden, maar worden we ook minder empathisch en kunnen we moeilijker echte verbintenissen met anderen aangaan.
* Tenslotte mogen de nadelige fysieke gevolgen ook niet onvermeld blijven. Ipad-onderwijs werkt het verlies van zintuigelijke ervaringen (het schrift, papier, inkt, verf en klei, geur), die de verbeelding stimuleren en leerprestaties bevorderen, in de hand. Ook de gevolgen van het voortdurend stilzitten, naar een beeldscherm staren zijn te voorspellen. Overgewicht, muisarmen, verkrampte nekwervels en migraines en verkeerde houdingen om ze maar eens op te noemen.


Joke Hermsen start heel terecht de discussie over de wenselijkheid van een nieuw schooltype als deze. Er zijn voor- en tegenstanders die ieder hun eigen motieven hebben. Wat herkenbaar voor OOg in dit geheel is, is dat leerlingen in deze maatschappij niet meer kunnen drijven op kennis alleen. Er moet een juiste balans gevonden worden tussen technologie, vaardigheden (in de brede zin van het woord) en talentontwikkeling, zonder het verlies van zintuigelijke en sociale vaardigheden. De ipad kan een toegevoegde waarde zijn op bepaalde momenten, maar hoeft geen hoofdrol te spelen. Het bieden van rust en ruimte voor het brein om te denken is cruciaal. De Habits of Mind geven hier denk ik een holistisch antwoord op dit dilemma. We moeten geen eenheidsworsten willen produceren, maar creatieve, zelfstandige en kritische denkers die onze samenleving verrijken !